भारतात कस्टम सॉफ्टवेअर तयार झाल्यावर त्याचा मालक कोण?

सॉफ्टवेअरचे पैसे दिल्याने ते आपोआप तुमचे का होत नाही

भारतात सॉफ्टवेअर कोड कॉपीराइट कायदा, 1957 अंतर्गत “साहित्यिक कृती” म्हणून संरक्षित आहे. कलम 17 नुसार कृतीचा लेखक हाच तिचा पहिला मालक असतो. सेवा-करारांतर्गत कर्मचाऱ्याने केलेल्या कामासाठी एक अपवाद आहे, ते काम मालकाचे असते. बाहेरची एजन्सी किंवा फ्रीलान्सर तुमचा कर्मचारी नाही, म्हणून हा अपवाद सहसा लागू होत नाही.

व्यवहारात याचा अर्थ असा की एखादा व्यवसाय आपल्या सॉफ्टवेअरच्या प्रत्येक ओळीचे पैसे देऊनही त्याचा मालक नसतो, जोपर्यंत कॉपीराइट हस्तांतरित होत नाही.

हस्तांतरणासाठी कायदा काय मागतो

कायद्याचे कलम 19 कॉपीराइट कसा हस्तांतरित करायचा ते सांगते. व्यवसाय मालकासाठी चार गोष्टी सर्वात महत्त्वाच्या आहेत:

• ते लेखी असावे, आणि हस्तांतरित करणाऱ्याची स्वाक्षरी असावी. तोंडी वचन किंवा “हे तुमचे आहे” असे लिहिलेला ईमेल पुरेसा नाही.
• हस्तांतरणात कालावधी लिहिलेला नसेल, तर तो हस्तांतरणाच्या तारखेपासून पाच वर्षे मानला जातो. “कॉपीराइटच्या पूर्ण कालावधीसाठी” असे लिहून घ्या.
• त्यात क्षेत्र लिहिलेले नसेल, तर ते फक्त भारतासाठी मानले जाते. तुम्ही परदेशात विक्री किंवा काम करत असाल, तर “संपूर्ण जगासाठी” असे लिहून घ्या.
• हस्तांतरित हक्क एका वर्षाच्या आत वापरले गेले नाहीत, तर कागदपत्रात वेगळे लिहिले नसल्यास हस्तांतरण रद्द झाल्याचे मानले जाऊ शकते. चांगल्या हस्तांतरणपत्रात हे लिहिलेले असते.

करारापूर्वी तपासायच्या तीन गोष्टी

1. कोड तुमच्या कंपनीच्या मालकीच्या रिपॉझिटरीत असावा (उदा. GitHub किंवा GitLab वर), आणि व्हेंडर त्यात सहयोगी म्हणून जोडलेला असावा, उलट नव्हे.
2. होस्टिंग, डोमेन, ॲप स्टोअर आणि पेमेंट अकाउंट्स तुमच्या कंपनीच्या नावावर उघडलेली असावीत, आणि मालक म्हणून तुमचा ईमेल असावा.
3. करार प्रत्येक टप्प्याचे पैसे दिल्यानंतर कॉपीराइट लेखी स्वरूपात, पूर्ण कालावधीसाठी आणि संपूर्ण जगासाठी तुमच्या नावावर करतो.

ओपन-सोर्स आणि थर्ड-पार्टी भागांचे काय?

जवळपास प्रत्येक आधुनिक सॉफ्टवेअरमध्ये ओपन-सोर्स लायब्ररीज आणि नकाशे, पेमेंट्स किंवा मेसेजिंगसारख्या सशुल्क सेवा असतात. त्यांचे मालक तुम्ही होणार नाही, आणि होण्याची गरजही नाही. गरज आहे त्यांच्या यादीची, प्रत्येकाच्या लायसन्सची, आणि यादीतील कोणतीही गोष्ट तुम्हाला तुमचे प्रॉडक्ट तुमच्या योजनेनुसार वापरण्यापासून किंवा विकण्यापासून रोखत नाही याच्या खात्रीची.

मालकी हक्क आम्ही कसा हाताळतो

एखाद्या टप्प्याचे पैसे मिळताच त्याचा सोर्स कोड, डेटा आणि अकाउंट्स लेखी स्वरूपात तुमच्या नावावर केले जातात. प्रोटोटाइप टप्प्यानंतर तुम्ही थांबलात, तरीही स्कोप डॉक्युमेंट आणि प्रोटोटाइप तुमचेच राहतात. तुम्हाला कधी सॉफ्टवेअर तुमच्या टीमकडे न्यायचे असेल, तर तुमच्या पुढच्या टीमला लागणाऱ्या दस्तऐवजांसह आम्ही ते नीट सुपूर्द करतो.